Genootschap Oud Noordwijk

Beschouwing  over Koen Mertens Jr bij het bereiken van zijn 80-jarige leeftijd en ter gelegenheid van de overzichtstentoonstelling :

“Koen Mertens 80 jaar - 60 jaar Kunst & Vormgeving”

een overzicht van zijn werk in Museum Oud Noordwijk, van 3 november – 23 december 2006.

Nu Koen Mertens tachtig jaar is geworden, is het goed om eens stil te staan bij hetgeen hem al die jaren heeft bezig gehouden.

Toen de bekende keramist Bert Nienhuis tachtig jaar was geworden schreef hij in zijn aantekeningenschrift:
“Ceramiek is een vak, die de volledige mens vergt, in eindeloze toewijding en liefde, taai geduld en zin voor tijdsoffer voor het werk. Die mens, die de bekoring heeft leren kennen van het resultaat van het vuurwonder, dat door hand en geest tot “tastbaar leven” werd, en die de hoogste schoonheid van het product als wil en doel der arbeid zich wenst, kan tot ceramisch kunstenaar worden.

We weten dat deze stelling van Nienhuis ook voor Koen Mertens Jr essentieel is met betrekking tot zijn opvattingen over het vak. Dit credo heeft hij tijdens zijn werkzame periode in het onderwijs steeds uitgedragen.

Koen Jr werd op 18 mei 1926 te Velsen geboren. Het gezin van Koen Sr verhuisde in 1927 naar Noordwijk waar Koen Sr “de Zwing” opricht. Al op jonge leeftijd raakte Jr gefascineerd door het pottenbakkerswerk. Reeds tijdens zijn lagere school periode boetseerde hij na schooltijd in de pottenbakkerij van zijn vader dierfiguurtjes, waarvan er sommige in de de aangrenzende winkel van de “Potterie Mertens” werden verkocht. Het was dan ook een vanzelfsprekende zaak dat Koen in de pottenbakkerij van zijn vader zou komen om hem uiteindelijk op te volgen.

Als zijn vader in 1953 overlijdt zet Koen, aanvankelijk samen met zijn broer Jan de “Potterie Mertens” voort. In eerste instantie hield hij zich nog bezig met het maken van handgedraaide vazen, potten en schalen.

Dit type producten gaf hem langzamerhand steeds minder voldoening. Anderzijds was het pure handwerk door de alom voortschrijdende automatisering, eigenlijk niet meer lonend te produceren. Een andere zeer belangrijke rol speelde nog het feit dat de smaak van het publiek totaal veranderd was. Inmiddels was er ook een keiharde concurrentie ontstaan vanuit de Scandinavische landen.

Ondanks deze moeilijke tijden ging Koen niet bij de potten neerzitten. Hij zocht en vond een nieuw type vormgeving en ging tevens over tot het decoreren van vazen en schalen d.m.v. de z.g. graffito techniek.
Dit is het graveren van decoraties in het op de klei aangebrachte, nog niet gebakken glazuur. Een andere voor Koen nieuwe techniek bestond uit het draaien en het daarna vervormen van het nog natte product. Hierdoor ontstonden er open en soms ook min of meer gesloten kunstzinnige vormen. Hiermee werd als het ware nieuw leven in het vak geblazen. De eerste stappen naar plastieken deden bij Koen hun intrede. Niettemin, het bleven moeilijke tijden.

Dat Koen een vakman was bleek uit het feit dat hij in 1958 door een school voor Voortgezet Onderwijs in Goes werd gevraagd om docent te worden in de vrije expressieve vakken, tekenen, schilderen, boetseren en het draaien van keramische voorwerpen. Voor Koen een uitgelezen kans om educatief met zijn vaardigheden bezig te zijn.
Naast zijn baan in het onderwijs, waarvoor hij naar Goes verhuisde, bleef hij ook actief in zijn eigen pottenbakkerij in Noordwijk. Vrijwel elk weekeinde reed Koen en zijn vrouw Gerda tussen Goes en Noordwijk heen en weer.

Na een periode van 27 jaar op beide fronten actief te zijn geweest, gaat Koen op 59-jarige leeftijd met vervroegd pensioen. Hij keert definitief terug naar Noordwijk en zijn bestaan wordt wat rustiger. Het constante heen en weer rijden kwam ten einde. Ook na zijn terugkeer in Noordwijk gaat hij zich weer bezig houden met lesgeven. Naast zijn eigen creatieve werk gaf hij les bij meerdere Volksuniversiteiten in de omgeving, t.w.
in Oegstgeest, Katwijk, Hillegom, Bennebroek en ook gaf hij les aan particulieren. Tevens kreeg Koen meer
dan voorheen de mogelijkheid om zich op zijn eigen werk te concentreren. Draaien en boetseren, abstracter van vorm maar toch nog duidelijk herkenbaar. Mens en dier vormden zijn inspiratiebron. Objecten waar hij zijn ongebreidelde fantasie op uitleefde. “De kunst van het weglaten” is zeker op zijn meest recente werk van toepassing. Tientallen van zijn werkstukken werden in brons afgegoten. Door zijn afkeer van seriewerk zijn practisch al zijn
werkstukken z.g. ‘unica’, gemaakt onder het mom van : “Ik heb me er op uitgeleefd en dat was het”

Bij vele exposities in musea en in galeries was werk van Koen te vinden. Daardoor zijn veel van zijn werkstukken terecht gekomen bij kunstverzamelaars. Ook verschillende gemeenten hebben werk van hem aangeschaft. Gevelstenen van zijn hand kunnen we vinden in Kloetinge, den Haag, Middelburg, Goes en Oost-Souburg. Ook te Noordwijk is zijn werk te bewonderen, zoals o.a. een vis, welke in de volksmond ‘de graat’ wordt genoemd.

De huidige tentoonstelling geeft een overzicht van het gehele oeuvre van Koen Mertens, want naast zijn ruimtelijk werk zijn er ook een aantal van zijn aquarellen te bewonderen. Er is naar gestreefd om zijn werk chronologisch in de tijd te plaatsen. Hierdoor ontstaat er als het ware een periodiek overzicht van zijn werk.

Evenals zijn vader is ook Koen Jr een bescheiden mens die zich steeds met hart en ziel voor zijn gezin, zijn vak en studenten heeft ingezet. Koen is door zijn bescheidenheid steeds zijn eigen weg gegaan. Van hem geen opgeblazen betogen maar een streven naar eerlijke, verrassende vormen en glazuren.

Solo exposities en groeps-exposities waaraan Koen Mertens heeft deelgenomen: