vdtw

VDTW – Oswald Wenckebach, een veelzijdig kunstenaar

VDTW - Oswald Wenckebach, een veelzijdig kunstenaar

Van Dam tot Wurft – April 2014

Woonhuis Oswald Wenckebach
Vanaf 4 april 2014 is in het Museum Noordwijk een bijzondere tentoonstelling te zien over de houtsneden van Oswald Wenckebach. Wie is eigenlijk Oswald Wenckebach? Hij werd geboren in Heerlen op 16 juni 1895 en overleed op 3 november 1962 te Noordwijkerhout. Hij was een veelzijdig kunstenaar, die verschillende takken van kunst heeft beoefend zoals beeldhouwen, schilderen, illustreren, lithograferen, houtsnijden en het maken van ontwerpen voor munten en penningen.

Aanvankelijk was hij voornamelijk bezig met tekenen, schilderen en het maken van houtsneden. Men zegt, dat hij later mede op aandringen van de beroemde beeldhouwer John Raedecker zich steeds meer ging toeleggen op het beeldhouwen. Hij ging hierin zo ver, dat hij op een gegeven moment afstand deed van wat hij tevoren had gemaakt en zelfs bijvoorbeeld eigen schilderwerk vernietigde. Na zijn opleidingen in Haarlem en Wenen kwam hij in 1918 te Noordwijk aan Zee en betrok een kleine visserswoning aan de Hoofdstraat. Deze woning, afgebeeld op een van beide illustraties, is vlak voor de WO II afgebroken i.v.m. met de verbreding van de Bomstraat, een zijstraat van de Hoofdstraat. Hij had het niet breed en trachtte door het organiseren van een kleine tentoonstelling in zijn woonhuis wat meer bekendheid aan zijn werk te geven. In 1920 verhuisde hij naar Groet bij Schoorl. In 1925 kwam hij weer terug in onze omgeving en betrok een huis aan de Gooweg. Hier woonde hij maar kort want twee jaar later kocht hij de villa Groot Zandhorst dat vroeger bekend stond als het Sanatorium van Dr. Oldenboom. Achter deze villa had hij zijn atelier. Zie de andere illustratie. Veel later zou hij een nieuwe woning betrekken, die aan het atelier vast gebouwd was. Villa Zandhorst zou overigens in 1985 in vlammen opgaan.

In 1936 werd hij benoemd tot bijzonder hoogleraar aan de Technische Hogeschool te Delft en verzorgde daar het onderwijs in het boetseren en beeldhouwen. Hij genoot landelijke bekendheid getuige zijn vele standbeelden en monumenten in Nederland. Voorbeelden zijn het grote standbeeld van Johan van Oldenbarneveldt te De Haag en de beroemde “Monsieur Jacques” bij het Kröller Müllermuseum te Otterlo. Ook in Noordwijk heeft hij zijn sporen nagelaten. Zo is zijn Burgemeester Pickémonument aan het Picképlein te Noordwijk aan Zee heel bekend. Dit is een van zijn oudste werken en dateert uit 1928. Aan het einde van de Koningin Astrid Boulevard staat het gedenkteken van de in de oorlog ter dood gebrachte Rudolf Tappenbeck, een vliegende meeuw op een paal. Op de hoek van de Prins Hendrik weg/ Nieuwe Zeeweg staat op een sokkel het bronzen hoofd van de dichter Albert Verwey.

nieuw_apr_2014
Aan de overkant van de Prins Hendrikweg lag zijn vroegere woonhuis Villa Nova, waar hij later is overlijden. Na de oorlog heeft hij ook nog een aantal munten ontworpen en de eerste munten van na de oorlog, zoals onze bekende dubbeltjes en kwartjes, zijn van zijn hand. Hoewel hij in 1922 een groot deel van zijn schilder- en grafisch werk vernietigde, is er gelukkig nog het een en ander aan grafisch werk bewaard gebleken. Wat de houtsneden betreft zijn er gelukkig nog genoeg afdrukken van bewaard gebleven, die een prachtig beeld geven van zijn vaardigheden. Al dit moois kunt u nu in het Museum Noordwijk gaan bekijken.


Elke maand stelt Kees Verweij voor het Genootschap “Oud Noordwijk” een stukje samen over oud en nieuw Noordwijk onder de naam “Van Dam tot Wurft”.

de_Noordwijker.nl

VDTW – Hospitaal-kerkschip De Hoop, een begrip voor vele Noordwijkse vissers

Van Dam tot Wurft – Maart 2014

Hospitaal-kerkschip De Hoop
Op een van beide foto’s, uit het archief van Arie Barnhoorn, is het laatste hospitaal-kerkschip De Hoop te zien, dat vele jaren op de Noordzee heeft rondgevaren. Dit schip stond bekend als Hospitaal-kerkschip ‘De Hoop IV’. Het initiatief om een hospitaal-kerkschip in de vaart te brengen kwam van dominee J. Chambers, predikant van de Engelse kerk te Amsterdam. In 1897 stelde hij voor een vereniging op te richten om een hospitaal-kerkschip uit te rusten, dat naar de visgronden op de Noordzee gezonden kon worden.

Het plan werd ondersteund door o.a. de directeuren van de Stoomvaart Mij Nederland en de Nederlandse Handelsmaatschappij. Deze vereniging werd op 5 mei 1898 opgericht onder de naam “Nederlandsche Vereniging ten behoeve van zeelieden van elke nationaliteit”. Het doel van deze vereniging was zieke zeelieden aan boord van het hospitaal-kerkschip te verplegen en op de zondagen kerkdiensten voor de zeelieden te verzorgen. Na elke kerkdienst was er voor de vissers gelegenheid voor een stukje ontspanning en kon men verder met elkaar de laatste nieuwtjes uitwisselen. Zeker vroeger viste men vooral op haring en bleven de meeste vissersschepen in elkaars nabijheid. Het hospitaal-kerkschip zocht dan steeds de plekken op, waar deze schepen verbleven. Op zondag gingen de vissers aan boord van een kleine sloep, die naar het hospitaal-kerkschip werd geroeid. Daar gingen de vissers aan boord om de kerkdienst bij te wonen.

Op de tweede foto bij dit artikel is duidelijk te zien, dat een van de sloepen naar het hospitaal-kerkschip op weg is. Het eerste schip “De Hoop I”, was een houten visschoener, die vanaf 1898 als hospitaal-kerkschip werd gebruikt. Het schip had een predikant en een arts aan boord. Op zijn eerste reis werden al 99 mensen aan boord verpleegd.
“De Hoop II”, die hier ook is afgebeeld, was een motor-zeilschip, een omgebouwd vissersvaartuig, afkomstig uit IJmuiden. Het werd gebruikt van 1912 tot 1955 en stond bekend als een tweemastschoener met een klipper- of galjoensteven. Er waren 12 bedden aan boord en een isoleerhut. Tijdens de oorlog voer het schip tijdelijk onder een Duitse bemanning met als thuishaven Dordrecht. Na de oorlog kreeg het schip zijn oude bestemming weer terug, totdat het schip in 1955 werd verkocht voor de haringvisserij in IJsland. Van dit schip is een prachtig model gemaakt, dat in het Katwijks Museum te bezichtigen is. Hierna kwam “De Hoop III” in de vaart, die dienst deed tot 1964. Het laatste schip ”De Hoop IV”, werd in 1963 gebouwd en voer tot 1988. Het schip was 60 meter lang en had een bemanning van 24 koppen plus een predikant en een arts aan boord. Na 1988 werd het schip verkocht aan een Griekse reder, die er toeristische tochten mee ondernam op de Egeïsche zee.

nieuw_mrt_2014
Met de verkoop van dit laatste schip kwam tevens een einde aan deze bijzondere vorm van dienstverlening aan de vissers. Verschillende oudere Noordwijkse vissers hebben aan de hospitaal-kerkschepen nog hun eigen herinneringen. Naar verluidt hield even voor de verkoop van het schip de subsidie op te bestaan, waardoor de kosten niet meer gedragen konden worden. Bovendien kwamen er steeds snellere schepen, die zieke bemanningsleden vlot naar de wal konden brengen. Tot slot kon men in noodgevallen gebruik maken van een helikopter, die mensen van boord konden halen.


Elke maand stelt Kees Verweij voor het Genootschap “Oud Noordwijk” een stukje samen over oud en nieuw Noordwijk onder de naam “Van Dam tot Wurft”.

de_Noordwijker.nl

VDTW – Sartorius aan de Voorstraat, een gebouw met geschiedenis

Van Dam tot Wurft – Februari 2014

Sartorius aan de Voorstraat
Op het ogenblik wordt er hard gewerkt in en rond het gebouw Sartorius aan de Voorstraat, schuin tegenover het Gemeentehuis. Zie de opname van Arie Barnhoorn van de huidige situatie. Het is verkocht aan een arts in Voorhout, die het aan zijn wensen laat aanpassen. Reeds in het midden van de 16e eeuw stond hier al een woonhuis, bewoond door Arent Eewoutsz. Hij stond te boek als glazenmaker, landmeter en schrijver van diverse dorpsrekeningen.

In 1578 verkocht Arent het pand aan zijn zoon, van beroep landmeter bij het Hoogheemraadschap van Rijnland. Daarna is dit pand nog vele malen in andere handen overgegaan totdat het in 1828 werd aangekocht door Margaretha Fontein. Zij liet het pand slopen. Het perceel werd ingericht als tuin dat werd verbonden met de naastliggende tuin van het pand Voorstraat 55. Tegen het einde van de 19e eeuw kwamen er nieuwe plannen voor dit perceel. Pastoor van der Horst bracht in 1880 binnen het kerkbestuur het plan naar voren tot de oprichting van een nieuwe katholieke school in Noordwijk. In april van het volgend jaar diende de heer C. Alkemade een plan in voor een nieuwe school met een onderwijzerswoning. Als locatie voor deze school werd het bewuste perceel gekozen en zo werd dit terrein opnieuw bebouwd. Op 18 april 1882 werd de school feestelijk geopend. Opmerkelijk was, dat deze nieuwe school zowel meisjes als jongens telden. Hieraan kwam in 1894 verandering. De meisjes kregen aan de Bronckhorststraat een eigen gebouw. De jongens bleven aan de Voorstraat.

In 1902 werd het schoolgebouw aan de Voorstraat door de Rijksinspectie afgekeurd en moest men omzien naar een ander gebouw. Dit werd een nieuwe school aan de Zeestraat, schuin tegenover de huidige Apotheek De Duinrand. Dit gebouw heeft het ook niet kunnen redden, Na nog geruime tijd gediend te hebben als onderkomen voor het jongerenwerk werd het een aantal jaren geleden afgebroken voor een nieuwe meubelzaak en woonappartementen. Toen de functie van school kwam te vervallen, werd er de R.K. Jongelingsvereniging in gevestigd. Daarnaast vonden er repetities van het zangkoor plaats. In september 1914 kwamen er in verband met de mobilisatie militairen in het gebouw. In 1919 werd het gebouw verkocht aan de Nederlands Hervormde Gemeente en kreeg het de naam “Sartorius”. Zie de oude opname uit het archief van het GON uit 1931. Sartorius was rector aan de Latijnse School te Noordwijk aan de Voorstraat en overleed omstreeks 1570 te Noordwijk. Hij was een warm voorstander van de reformatie en belandde zelfs in de gevangenis of moest uitwijken naar andere streken.

nieuw_feb_2014
Nadat het gebouw Sartorius in handen was gekomen van de Nederlands Hervormde Gemeente vonden er activiteiten plaats zoals naai- en breiwerk van de Meisjesvereniging “Bid en Werk”. Hun producten werden aan het eind van het jaar aan armen gegeven. In 1973 werd Sartorius verkocht aan de gemeente Noordwijk, die er meer dan 20 jaar gemeentelijke diensten in onderbracht. In 1994 werd het gebouw voor de tweede maal aan de Nederlands Hervormde Gemeente verkocht, die het onlangs weer verkocht aan de bovengenoemde arts uit Voorhout.


Elke maand stelt Kees Verweij voor het Genootschap “Oud Noordwijk” een stukje samen over oud en nieuw Noordwijk onder de naam “Van Dam tot Wurft”.

de_Noordwijker.nl

VDTW – Het einde van de oude Gasfabriek

Van Dam tot Wurft – Januari 2014

de oude Gasfabriek
Wie op het ogenblik door de Losplaatsweg loopt is getuige van een grootscheepse afbraak. Zowel de gebouwen van de voormalige gasfabriek als het kantoor van Gemeentewerken met de daarbij behorende garages moesten er allemaal aan geloven, zie de opname van Arie Barnhoorn. Wat er is overgebleven is een uitgestrekt terrein tussen het oude dorp en het Beeklaankwartier. Met de afbraak van al deze gebouwen is men er nog niet. Decennia lang zijn hier in verband met de fabricage van gas steenkolen gestookt. Hierbij kwamen allerlei afvalstoffen vrij, die grotendeels in de bodem verdwenen. Daardoor raakte de bodem zeer sterk vervuild en wel zo erg, dat de oppervlakte van dit terrein grotendeels zal moeten worden afgegraven en daarna weer van een nieuwe zuivere toplaag moeten worden voorzien. Als dat allemaal achter de rug is zal er een plan worden ontwikkeld voor de bouw van ongeveer 50 eengezinswoningen.

Wat was deze gasfabriek voor een fabriek? In de loop van de 19e eeuw ontwikkelde zich een sterke behoefte aan gas, waarmee motoren konden gaan draaien en licht kon worden opgewekt. In 1869 werd een peteroleum-gasfabriek vlak bij de Westeinderbrug gesticht. Deze fabriek was helaas geen lang leven beschoren, want op 12 maart 1898 ontplofte deze fabriek. Het kon zo niet doorgaan en daarom moest er wat anders komen. In de vergadering van de gemeenteraad van Noordwijk in september 1902 werd besloten tot de bouw van een steenkolengasfabriek, zoals deze nieuwe inrichting destijds werd genoemd. Na dit besluit ging men voortvarend te werk onder de bezielende leiding van burgemeester E.L Baron van Hardenbroek. Men kocht een stuk teelland aan de Losplaatsweg. Het voordeel van deze locatie was, dat de steenkolen direct per schip via de Spoelsloot bij de nieuwe fabriek konden worden aangevoerd. De nieuwe gasfabriek kon al op 24 april 1903 worden geopend.

Aanvankelijk werd begonnen met één grote gashouder, maar toen Noordwijk in 1905 gasverlichting kreeg nam de behoefte aan gas sterk toe. Een tweede gashouder werd ernaast gebouwd. In 1925 volgde een derde gashouder, zie de oude opname uit het GON archief. Deze drie gashouders zouden tientallen jaren de aanblik van Noordwijk aan de zuidkant bepalen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren er nauwelijks steenkolen voor de gaswinning beschikbaar, zodat de eigen gaswinning moest worden gestopt. Na de oorlog werd de gaswinning niet hervat. Er werd een contract met de gemeente Leiden gesloten en voortaan zou het gas door Leiden worden geleverd. Dit duurde tot 1973, want toen deed het aardgas zijn intrede. De drie hoge gashouders raakten toen buiten gebruik en werden achtereenvolgens gesloopt. In plaats daarvan verscheen een nieuwe langwerpige hogedruktank. En zo kwam een einde aan de eigen gasvoorziening.

einde van de oude Gasfabriek
Het kantoor met de daarbij behorende opslagruimten bleven echter nog overeind staan en dienden voortaan als bijvoorbeeld een studio voor de plaatselijke radio-omroep NENS en als advocatenkantoor. Naast deze oude gebouwen was in die tussentijd nog een geheel nieuw kantoor gebouwd voor de afdeling Gemeentewerken met daarbij verschillende garages en opslagruimten. Dit alles is nu onder de slopershamer gevallen en wat er is overgebleven is een grote lege vlakte.


Elke maand stelt Kees Verweij voor het Genootschap “Oud Noordwijk” een stukje samen over oud en nieuw Noordwijk onder de naam “Van Dam tot Wurft”.

de_Noordwijker.nl

Contactgegevens

Adres:
Jan Kroonsplein 4
2202 JC Noordwijk
tel: +31-(0)71 – 36 178 84
info@g-o-n.nl

RSIN nr: 803755363
Fiscaal nr: NL0006154550

BTWnr: NL8037.55.363.B01
KvK nr: 40446090
IBAN: NL34 Rabo 0101 3515 42

Wie is online

10 bezoekers online
3 gasten, 7 bots, 0 leden

Abonneren op nieuws

Noordwijk webcam live